Heemkronijk jaar:1972, jaargang:11, nummer:3, blz.31 -35

AMANDT VAN HORNE, HEER VAN GELDROP ROND 1600.

door: A.F.N. van Asten

In 1572 werd Willem van Horne, behalve dat hij reeds heer van Heeze-Leende was, ook nog heer over Geldrop. Willem werd echter in 1580 wegens verraad gevangen genomen en op 7 nov. 1580 kwam voor hem het einde. Hij werd ter dood veroordeeld en de volgende dag te Quesnoy in Henegouwen onthoofd.

Philip II, koning van Spanje en van de Nederlanden, verklaarde al zijn bezittingen verbeurd. Wie er na Willem heer van Geldrop was geworden, is nog steeds duister, mogelijk kreeg zijn zuster Maria van Horne er rechten.

Na haar volgde zeker Amandus van Horne (of de Hornes) als heer der heerlijkheid Geldrop (1).  Amandt van Home was leenplichtig aan de graaf van Zutphen. Geldrop was immers een Gelders leen. Deze jonker Amandt van Horne blijkt reeds op 27 maart 1598 gehuwd te zijn met Barbara de Joede (Jade) de Chastillon. Amandt kwam rond die tijd als heer van Geldrop "op den huyse van Geldrop“ wonen. Hij neemt er kamers, kelder en zeIfs meubelen over van een jonker Lubbert de Wael van Vronesteyn (2).  Wie deze jonker Lubbert precies is, weten we niet. Wel weten we dat de Joufferen Maria, Beatrix en Catharina dochters van hem zijn en dat ze alle drie in 1627 te Utrecht accoord gingen met de vernietiging van een jaarlijkse rente van 280 gld., hen schuldig vanwege Jr. Amandt de Horne. Vóór die tijd en wel op 24 sep. 1601, had jonker Amandt van Horne als heer van Geldrop een accoord gemaakt met hun vader jonker Lubbert de Wael.

Die overeenkomst behelsde o.a. dat een vergelijk van 1598 vernietigd werd en dat jonker Amandt de som van 4000 gld. zou ontvangen. Voor dat kapitaal zou Amandt aan Lubbert jaarlijks 7% rente zijnde 280 gld. betalen. Tot zekerheid van die 4000 gld. gaf jonker Amandt in 1601, behalve zijn leengoed Geldrop dat hij in leen had van de graaf van Zutphen, ook nog zijn persoonlijke goederen, zoals gronden in Geldrop gelegen, als borg.

Hierna volgt nu uit het rijksarchief een akte over deze transactie tussen de beide jonkers. We vonden het stuk zo belangrijk dat we een groot deel van de letterlijke tekst voor u noteerden. Let u vooral eens op de vele toponiemen en interessante namen van akkers die er in voorkomen.

Hierna volgt de akte.  

- Godert van Lancvelt, schoutet der heerlicheyt Geldrop, gemechticht tot sgeens navolgende is, vuyt crachte van seekere procuratie—brieven der scepenen in Geldrop voirss. ende vuyt crachten der machten hem inde selve brieven bij den edelen en erentfesten Joncker Amandt de Hornes heere der voirss. heerlicheyt van Geldrop opten twentichsten deser maent septembris (1601) als blijckende was gegeven ende verleent, heeft wittelyck ende erffelyck vercoft ende vercoft mits desen den erentfesten ende manhaften Joncker Lubbert de Wael van Vronesteyn, een jaerlicke ende erffelycke rente van tweehonderd ende tachtentich carolus gulden, twentich stuivers brabants oft die werde daer voer in alsulcken munte ende valeur van gelden als jaerlicx ten tijde vanden verscijndach binnen de stadt ende Meyerye van 's Hertogenbosch cours ende loop hebben sal, ende den eenen eerlycken man den anderen mede betaelt den gulden gerekent. Te betalen alle jaer erffelyck opten seven ende twentichsten dach der maent van mert precys ende sonder faulte ofte ten lanxten sess dagen daernae, waeraff de iersten termijn van betalinge vallen ende verscijnen sal den seven ende twentichsten dach der maent van mert naestcomende. Ende binnen der stadt van 's Hertogenbossche ofte inde Meyerye derselver op alsulcke plaetsen als den voirss. Joncker Lubbert de Wael oft sijnen erven gelieven sal, vrij van alle beden ons Heeren des Hertochs, exacten subventie soo tiende,twentichste,hondertste als andere penningen commeren ende Iasten.....van ende vuyt de voirss. heerlicheyt van Geldrop  met allen haeren toebehoirten ende gerechticheden als huysingen, molen, tienden, landen, beemden, pachten, chynsen, profyten emdumenten ende andere incomen ende vervallen der voirss. heerlicheyt egeene vuytgesceyden, gelycke derselve van den Grave van Sutphen te leene gehouden worden worden ende de voirss. Joncker Amandt de Homes die in pantscappe vercregen heeft.

- Mitsgaders oyck van ende vuyt eenen camp lants omtrent twelff lopensaet groot sijnde, gelegen onder de voirss. heerlicheyt inde akertiende tussen erffenisse Adam sone Marten Pompen deen sijde ende tussen erffenisse der pastorie van Geldrop dander sijde, streckende van den gemeynen kercpat comende van Hout naer Geldrop totte gemeyn straet.

- Item vuyt eenen camp lants, groot omtrent acht lopensaet, gelegen onder Geldrop voirss. over de Jouffrouwen Dyck, ter plaetsen genoempt Cleyn Braeckhuysen tussen die gemeyn straeten den beyde sijden ende deen eynde, streckende metten anderen eynde totten erffenisse Bartholomeus Jan Peters. Beyde dese campen der voirss. heerlicheyt oyck annex sijnde. Item aInoch van ende vuyt dese naebescreven goeden den voirss Joncker Amandt de Hornes insgelycx toebehoirende. Te weten ....... 

* We geven de volgende teksten verkort. Er komen te veel herhalingen in voor. De belending der gronden en akkers geven we aan met cijfers:

1. de een zijde 2. de ander zijde 3. het ene einde 4. het andere einde van ieder perceel.

- een acker lant, 12 lopensaet in de Heerl. Heeze en de parochie van Geldrop in den gehuchte van Hout. 1. en 3. de gemeyn Houter kercpat 2. erf. Luytken weduwe Jan de Sceper en Mathijs Peters ea. 4. tot erve Jan Aert Ooms.

- een stuck lant, 2 lopensaet in heerl. Heeze op Hout in den aker. 1. Margriet weduwe Jan Thomas en kinderen 2. erfenis Goyaert Pompen en Peter van Gastel. 3.de kinderen Aert Molumans 4. Aelken wede Arien Lucas en kinderen.

- een stuck ackerlant, 2 lopensaet in de aker gelegen. 1. en 3. de gemeyn Houter kercpat 2. Henrick Wagemans 4. Jan Henr. Stockelmans.

- een stuck lants tot driessche, genoempt de Vissekeel, 2 lopensaet in heerl. Heeze ter plaetse Creyel. 1. gemeyn straet 2. Jan Peters 3. strekkend driehoekich tot erf des priors van de Cruysbroeders.

- een beempt de wert in Heeze, ter plaetse de Houter gemeynte, 5 lopens. 1. water de Aa  2. Mathijs Peters ea.  3. driehoekich tot erve Antonis Peters de Wesse.

- een beempt de dijckbeempt, vercregen tegen Peter Lemmens, 2½ lopensaet, Geldrop over den molendyck. 1. erf Jonker Amandt voorss.  2  en 3.Lauwreyns Cleassens   4. strekkend tot gemeynt van Geldrop den wert genaempt.

- een beempt den “Borsberch”, 4 lopensaet, vercregen van Jonas Arien Roeffensoen, in Geldrop gelegen. 1 en 3. de Aa   2. erf Yewaen Bluyss   4. Herman Baltus zn.

- een beempt "den grooten Borsberch”,  4 lopense in Geldrop. 1 en 3. Mayses Lenarts   2. Herman Baltus   4. tot water de Aa.

- een beempt, 7 lopensaet, op Cleyn Braeckhuysen. 1. Jan Wouters   2. Jan Willems alias Stoopkens   3. Lauwreyns Janss.   4. Jenneke wede Goyart Meus.

- een acker, 2 lopensaet, Geldrop in de Beeckstraet, geheten den maerhesen ecker. 1. Jonker Amandt   2. Lauwreyns Janss.   3. Willem Gysberts.   4. Beeckstraet.

- een acker, 7 lopensaet vercregen van Peter Lemmens en Henrick sijnen broeder, te Geldrop, ter plaetse Groot Braeckhesen.1. Mary wede. Jan Corstiaens en ke.   2. Jan Henrick Rutten, Jan Henrick Stockelmans en de heer van Geldrop    3. Jan Janss.  van Noerwegen alias Engelen    4. Heylken wede. Cornelis Wijnen en ke

- een beempt "de Beeck“, 3 lopensaet in de Beeckstraet. 1.de heer van Geldrop   2. een gemeynen waterlaet de beeckloop genoempt   3. Willem Gijsberts   4. Beeckstraet.

- land tot driessche liggende, een sestersaet, vercregen van Lauwreyns van Pelt, te Geldrop bij den kerkhoff. 1. de kerckhoff en Jan Willem Wouters   2. Claes Goris   3. Michiel Jaspars   4. de gemeyn straet.

- een beempt, vercregen van Jan van Roy, 3½ lopensaet te Geldrop over den dyck tot Clein Braeckhesen. 1. Wouter Jan Wouters   2 en 3. Lauwreyns Janss. en Jan Wouters 4. de Neerstraet.

- een acker, 3 lopensaet te Geldrop op ten smelen. 1. de ke. Michiel Jacops 2. Cornelis Franss. van Broegel 3. Goris Sebastiaens 4. de heer van Geldrop.

- een beempt, 1 lopensaet en een vierdendeel van een lopensaet te Geldrop, ter plaetse geheten “int Helhuys", vercregen van Willem van Kemenae. 1. en 2. de heer van Geldrop 3. Jan Willems alias Stoopkens 4. Cornelis Franssen van Broegel.

- een beempt, 1 lopensaet en drie quartier, gelegen aldaer int Helhuys voorss. 1. ’t Helhuysstraetken 2. de lestgenoemde beempt en Cornelis Franssen van Broegel 3. Lauwreyns Philips 4. Jan Willem Stoopkens.

 

 

- een driessche, 1½ lopensaet te Geldrop neven de Kerckstraet, vercregen van Jan Lyten 1. Herman van Gestel 2. Michiel Jaspars 3. Jan Peter Martens 4. de Kerckstraet.

- een beempt "den Peeltman',' vercregen van Goyart Gerit Symons, 1½ lopensaet. 1. Ancem Janss. 2. Jans Celen en Corstiaen Bastiaen Slegers 3. de Aa 4. Henrix Cocx en de  kinderen Henrick Gerits alias Swusten.

- een acker, 3½ lopensaet te Geldrop in Beeckstraet, vercregen van Jan van Roy. 1. de Beeckstraet 2 en 3. Jan Goyarts 4. heer van Geldrop.

- een acker, 2 lopensaet tot Cleyn Braeckhesen. 1. Delis Celen 2, 3 en 4. Aleitken wede. Jan Wijnen.

- een beempt, 2½ lopensaet tot Geldrop over den Jouffrouwen Dijck tot Cleyn Braeckhesen. 1. Jan Umans Peters 2. Jenneke wede Goyart Meus 3. de Aa 4. Jan Willem Stoopkens en de heer van Geldrop.

- een acker, ½ lopensaet op Groot Braeckhesen. 1. Jan Henrick Stockelmans van Onscot 2. Jenneke wede Henrick Celen 3. de gemeyn  vaerwech 4. de heer van Geldrop.

- een acker, 2 lopensaet tot Geldrop op te Smeelen. 1. Willem Ariens de Smit 2. de ke. Michiel Willems 3. ’t Hellestraeken 4. de vaerwech van de Smelen.

- een beempt, 1½ lopensaet tot Geldrop over den dyck ter plaetse genoempt int Hemelryck tot Groot Braeckhuysen. 1. heer van Geldrop 2. Lauwreyns Philips 3. de weduwe Joost Michiels en ke 4. de gemeynt van Geldrop den Werf genoempt.

- een beempt "den Bauwens beempt", 4 lopensaet tot Geldrop. 1. en 2. de heer van Geldrop 3. de Aa 4. Jan Henrick Stockelmans.

- een beempt "den Bauwens beempt" van Joost van Gastel vercregen, gelegen in de
Craenhorck, 2 lopensaet. 1. de Bauwens beempt voorn. 2. Catelijn weduwe Faes Wouters en ke 3. de Aa 4. Yken wede Reynder Happen en ke .

- een beempt, 3½ vaetsaet tot Geldrop over der Jouffrouwe brugge. 1.Jouffrouwen dyck 3. de Aa 4. Lauwreyns Janss.

- een huys, erve, hoft en erffenisse, 1½ vaetsaet, omtrent de kerck van Geldrop. 1. erfenis heer van Geldrop en Cornelis Franssen van Broegel 2, 3 en 4. de gemeyn straet. ('t Totaal van al deze gronden is 110 lopensaet of 18 1/3 ha.)

Gelovende die voorss. Godert van Lancvelt vuyt crachte sijnder geghevender machten onder verbant van allen den anderen goeden des voirss. heeren van Geldrop hebbende ende vercrijgende, waer ende tot wat plaetsen off onder welcke heeren, landen, jurisdictien ende gerichten die gelegen sijn vande voirss. rente warantscappe ende allen anderen commende ende calangie in de voirss. goeden ende erffenissen wesende oft comende aff te doen geheelycken vuytgenomen .........

- een jaerlijkse pacht van 4 mud rogge aan de erfgenamen van Meester Marten Roelants tot Mechelen.

- een jaerl. pacht 2 bosch mud rogge aan de erfgen. Nyclaes van Erp.

- een jaerl.. rente van 20 gld. 6 st. aan Dierick de Roy.

- een jaerl. rente van 20 gld. tot Loven.

- een jaerl. rente van 18 gld. 18 st. aan de erfgenamen des Heeren van Merode.

- een jaerl.. rente van 17 gld. 17 st. de vrouw van Ollant.

- een jaerl. rente van 8 gld. aan theylich cruys altaer in de kerck van Geldrop uit de goeden aldaar.

- een pacht van een malder rog uit 2 lopensaet lants in den aker aan Sint Annen altaer.

- een jaerl.. rente van 3 gld. uit beempt in de Beecke aan Sint Catarinen altaer in de kerck van Geldrop.

- vijf voet rog uit acker tot Cleyn Braeckhesen aan den h. geest tot Geldrop.

- omtrent 8 vaten roggen Smelen pacht, uit huys en hof omrent de kerck en de grontchijnsen
- van rechtswegen vuyt voorss. erfenis te vergelden staende.

…………

ende dat hij alle de voirss. goeden ende erffenissen voerde betalinge der voirss. rente den voorn. Joncker Lubbert de Wael jaerlicx daer vuyt als voirss. staet te vergelden altyt goet ende welduegende sal maken ende houden. Met conditie hier inne toegedaen dat de voirss. Joncker Amandt de Homes off sijnen erven ende nacomelingen de voirss. rente van tweehondert ende tachentich carolus gld. altyt sullen mogen Iossen ende quyten tsamen ende teender reysen met de somme van vierdusent gelycke carolus gulden tot twentich stuivers brabants als voer den gulden gerekent,* in alsulcken valeur ende munte als ten tyde van de lossinge binnen der voirss. stadt van s Hertogenbossche ende inde Meyerye derselver cours ende loop hebben sal ende den eenen eerlycken man den anderen mede betaelt. Ende mette rente van den jaer der lossInge ende achterstellen soe verre enige alsdan ten achteren sijn staende, behoudelyck dat men alsulcken loss, sess maenden te voerens wittelyck sal te kennen geven ende opseggen. Renuntierende ende vertydende oyck die voirss. Godert van Lancvelt gemechticht alsvoer op allen ........... ..

Des is alnoch geconditionneert ingevalle naemaels de voirss. heerlicheyt van Geldrop wederomme worden gelost, soe deselve bijden voirss.

Joncker Amandt de Hornes in pantscappe sijn vercregen, dat deselve Joncker Amandt ende sijne erven tzelve gehouden sullen wesen den voirss. Joncker Lubbert de Wael oft sijne nacomelingen drie maenden te voerens te insinueren omme tot sijnder versekeringe daeraff geadverteert te mogen wesen.

Testes Pelgrom et Delft. Datum XXIIII Septembris AVIc primo. (3) (24—9—1601)

 

Joncker Lubbert de Wael van Vronesteyn heeft ontslagen ende ontlast, ontslaet ende ontlast mits desen, Joncker Amandt de Hornes Heer tot Geldrop van alsulcken geloofte als de voirss. Joncker Amandt ende Jouffrou Barbara de Joede zijnen huysvrouwe den voorn. de Wael opten XXVII dach mert anno XVc acht ende tnegentich (1598) onder henne hanteken gedaen hebben vanden gebruyck van sekere huysinge, cameren, kelder, hoven ende meublen opten huyse van Geldrop voirss..

Gelovende oyck de voirss Joncker Lubbert de Wael den voorn. Joncker Amandt de Hornes te voldoen ende betalen soe vele penningen als by estimatie van goede mannen des verstant hebbende bevonden sal worden tvoirss gebruyck ter tyt toe van des voirss de Waels ruyminge werdich geweest te sijn. Ende heeft oyck aInoch die voirn. Joncker Lubbert de Wael aen handen Godert van Lancvelt, schoutet tot Geldrop tot behoeff des voirss. heeren van Geldrop overgelevert ende levert over mits desen de voirss geloefte vanden gebruyck der voirss huysingen ende meublen, mitsgaders oyck de principale obligatie ende geloefte oft bekentenisse by den voirss Joncker Amandt de Homes Heer tot Geldrop ende Jouffrou Barbara de Jode sijn huysvrouw opten voirss. XXVII dach mert anno 1598 den voorn. Joncker Lubbert de Wael vande rente van 280 gld. jaerlicx op huyden vuyt crachte van procuratie gevest ende geconstitueert te voerens gegeven. Verclaerende daer beneffens seeckere billet bij den voirss. heere van Geldrop denselver de Wael aengaende de voirss. veste oyck gegeven, verloren ende gedemanueert te sijn.

Gelovende oyck deselve Joncker Lubbert de Wael den voirn. Joncker Amandt de Hornes ten respecte van de voirss geloefte oft bekentenisse nyet meer te molesteren, dan hem alleenlyck te behelpen metten constitutie brieff vande voirss. rente op huyden als voer gevest. Allet in conformiteyt van den vonnisse tusschen partyen voirss. opten sevensten dach septembris lestleden bij den heeren scepenen deser stadt gegeven.

Testes et datum ut supra. (4)

Bronnen:

1. Zie Heemkronyk 3e jaarg. blz. 81 in een artikel van J. Aerts: De Heren van Geldrop,

2. Vronesteyn of Vroenestein is een voormalige ridderhofstad in de buurt van Jutphaas bij Utrecht gelegen. In 1692 heeft Willem de Waal, na de dood van zijn broer Frederik de Waal, dat kasteeltje Vroenestein doen belenen.

3. Den Bosch R1424; folio 271 verso t/m 275 verso; d.d. 24-9-1601.

4. Den Bosch R1424; folio 275 verso en 276; d.d. 24-9-1601.